Marmelade is een van de oudste fruitconserven ter wereld, met een geschiedenis die meer dan 2.000 jaar teruggaat. Hoewel marmelade tegenwoordig vrijwel uitsluitend met sinaasappels wordt geassocieerd, waren de eerste marmelades heel anders. De eerste varianten werden gemaakt van kweeperen, een geurige, gele vrucht die lijkt op een peer. De oude Romeinen kookten kweeperen met honing tot een dikke, zoete conserve die lange tijd kon worden bewaard.

Het woord marmelade komt van het Portugese woord marmelada, dat "kweepeerconserve" of "kweeperenjam" betekent. Dit is op zijn beurt afgeleid van marmelo, het Portugese woord voor kweepeer.

In de 15e en 16e eeuw exporteerden Portugese handelaren marmelada naar verschillende delen van Europa, waar het een kostbaar product werd dat werd gegeten aan koninklijke hoven en in welgestelde huishoudens.

Naarmate de handel zich tijdens het tijdperk van de ontdekkingsreizen uitbreidde, werden citrusvruchten steeds beter verkrijgbaar in Europa. In de 17e eeuw begonnen koks kweeperen te vervangen door sinaasappels, citroenen en andere citrusvruchten. In tegenstelling tot kweepeerconserven bevatten deze nieuwe marmelades reepjes citrusvruchtschil. Zo ontstond de kenmerkende zoete, frisse en licht bittere conserve die we vandaag de dag kennen.

Hoe werd marmelade zo populair in Groot-Brittannië?

Marmelade kreeg in de 18e eeuw een vaste plaats in Groot-Brittannië. Een van de redenen was de toenemende beschikbaarheid van Sevilla sinaasappels, die uit Zuid-Spanje werden geïmporteerd. Deze sinaasappels waren te bitter om vers te eten, maar zeer geschikt voor het maken van conserven omdat ze van nature veel pectine bevatten. Dit zorgt ervoor dat marmelade zijn kenmerkende stevigheid krijgt.

Een andere factor was de bloeiende suikerhandel in Groot-Brittannië. Naarmate suiker betaalbaarder werd, werd het conserveren van fruit met suiker voor steeds meer huishoudens mogelijk. Marmelade bood een smakelijke manier om seizoensgebonden citrusvruchten te bewaren en werd al snel populair als broodbeleg bij het ontbijt.

De Schotse connectie

Schotland speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van marmelade tot het product dat we vandaag de dag kennen. Aan het einde van de 18e eeuw wordt de kruidenier Janet Keiller uit Dundee algemeen gezien als degene die sinaasappelmarmelade populair maakte. Volgens de overlevering kocht haar man een lading goedkope Sevilla-sinaasappels van een schip dat beschutting zocht in de haven van Dundee. In plaats van het bittere fruit verloren te laten gaan, kookte Janet het met suiker en behield ze de schil om een rijk smakende conserve te maken.

Of ieder detail van dit verhaal waar is, blijft onzeker, maar het staat vast dat de familie Keiller sinaasappelmarmelade op grote schaal commercialiseerde. Hun Dundee Marmalade, die voor het eerst werd geproduceerd aan het einde van de 18e eeuw, werd bekend in heel Groot Brittannië en werd naar verschillende delen van de wereld geëxporteerd. De fijn gesneden schil werd een kenmerk van traditionele Schotse marmelade.

Marmelade vandaag

Vandaag de dag wordt marmelade over de hele wereld gegeten en is er een grote verscheidenheid aan soorten, van klassieke Sevilla-sinaasappelmarmelade tot citroen, limoen, grapefruit, bloedsinaasappel en gemengde citrusvruchten. Hoewel marmelade nog altijd populair is als broodbeleg bij het ontbijt, wordt het ook veel gebruikt bij het bakken, in glazuren, sauzen, desserts en hartige gerechten. Ondanks haar lange geschiedenis wordt marmelade nog steeds gewaardeerd om de kenmerkende balans tussen zoetheid, frisse citrus en een zachte bitterheid. Daarmee is het een van de meest herkenbare fruitconserven ter wereld.

De World Marmalade Championships

De Dalemain World Marmalade Awards is een jaarlijkse wedstrijd en festival die in 2005 werd opgericht. Het evenement vindt ieder jaar in april plaats in Dalemain Mansion in Cumbria, Verenigd Koninkrijk. Het viert zowel hobbymatige als commerciële makers van conserven en trekt duizenden inzendingen uit meer dan 30 landen. De opbrengsten worden gebruikt voor goede doelen.

Elke pot wordt tijdens een uitgebreide blinde smaaktest beoordeeld door een deskundige jury. Daarbij wordt gelet op helderheid, kleur, aroma en de manier waarop de schil is gesneden. Er zijn marmelades met gin, matcha-thee, frambozen, zwarte knoflook, tomaten en zelfs chili!

De zelfgemaakte marmelade die de titel "Best in Show" wint, wordt commercieel geproduceerd en verkocht bij Fortnum & Mason (een bekende winkel met foodhal in Londen) en Dalemain. De opbrengsten ondersteunen lokale goede doelen op het gebied van gezondheidszorg.